Dogru Adres ! Dogru Kaynak !

Son Güncelleme: 15.11.2008

Amonyum ve amonyak
Akvaryumda yasayan balık, bitki ve diger canlilarin organik artiklarinin parçalanmasi sonucu amonyum (NH4) ve amonyak (NH3) olusur. Amonyak amonyuma göre çok daha zehirlidir. Sudaki amonyak konsantrasyonu
0.1 mg/litre 'nin üzerine çikarsa akvaryum canlilari için tehlike çanlari çalmaya baslar. Suyun pH degeri yükseldikçe, yani su alkalilestikçe, ve sicaklik yükseldikçe amonyumun amonyaga göre orani yükselir. Yani, akvaryumda pH ve sicaklik yükseldikçe etkin bir biyolojik filtrasyon daha da önem kazanir.

Örnegin pH derecesinin yüksek oldugu (yaklasik 8.3) deniz akvaryumlarinda, bir de deniz canlilarinin tatli su balıklarına kiyasla amonyaga karsi daha hassas olduklari göz önüne alinirsa, amonyum/amonyak bilesiklerinin düsük konsantrasyonda tutulmasina daha da büyük özen göstermek gerekir.

Asagidaki tabelada pH ve sicaklik faktörlerine bagli olarak sudaki zehirli amonyagin, amonyum/amonyak toplamina göre yüzde (%) olarak payini görebilirsiniz.

% Amonyak / (Amonyum + Amonyak)

Nitrit ve nitrat
Ikinci asamada aerobik nitrosomonas bakterileri amonyum ve amonyagi nitrite (NO2) dönüstürürler. Üçüncü asamada da yine oksijenli solunum yapan nitrobacter bakterileri nitriti nitrata (NO2) çevirirler. Fazla miktarlari balık sagligini ve gelisimini olumuz etkilemekle birlikte, nitrat, nitrite göre çok daha az zehirli bir bilesiktir. Ayrica nitrat birçok akvaryum bitkisi tarafindan besin maddesi olarak kullanilabilir.

Yüksek nitrat konsantrasyonu balıklarda bagışıklik sisteminin zayiflamasina ve büyümenin durmasina neden olabilir. Bu yüzden, özellikle genç balıkların yetistirildigi akvaryumlarda nitrat konsantrasyonunu düsük tutmak için bitki, etkin anaerobik biyolojik filtrasyon ve düzenli su değişimleri çok önemlidir.

Anaerobik filtrasyon derken: Bazi biyolojik filtre malzemelerinin hem aerobik (oksijenle soluyan) hem de anaerobik (oksijensiz soluyan) bakteri kolonilerini barindirabilme özellikleri vardir. Genelde filtre malzemeleri arasinda su dolaşımınin hizli oldugu oksijence zengin bölgelerde aerobik, su dolaşımınin yavas oldugu oksijence fakir oldugu bölgelerde ise anaerobik bakteriler kolonilesirler. Bu anaerobik bakteri guruplari nitrati da parçalayarak çogu uçup havaya karisan azot gazina dönüstürürler. Son yillarda su çikisinin özellikle çok yavas ayarlandigi bazi nitrat filtreleri piyasaya çikmistir.

Sudaki amonyak konsantrasyonu 0,1 mg/litre'yi asarsa balıklarda olumsuz etkileri görülmeye baslanir. Nitrit konsantrasyonu 0,5 mg/litre'nin üzerine çikarsa balıklar için zehirlidir. Nitrat ise 25 mg/litre'yi asmamalidir.

Tehlikeli üst sinirlar:

Akvaryum: Ekosistem
Biyolojik dengesi oturmus bir akvaryum, baligi, bitkisi, bakterileri ve diger mikrobik canlilariyla birlikte, unsurlari biribirleriyle uyum içinde çalisan tek bir organizma ya da ekosistem gibi düsünülebilir. Bu uyum bozulursa kötü sonuçlari sasilacak kadar çabuk görülür. Örnegin akvaryuma bilinçsizce atilan bir ilacin nitrobacter grubu bakterileri öldürdügünü, böylece nitriti nitrata dönüstüren dönüsüm zincirinin kirildigini varsayalim. Böyle bir durumda nitrit konsantrasyonu 6-12 saat içinde sifirdan balıklar için zehirli olacak düzeylere (0.5 mg/litre üzeri) çikabilir.

Biyolojik dengenin tam anlamiyla oturmasi zaman alir
Akvaryumda azot zincirinin disinda bir kismi hala bilimsel olarak açiklanmamis birçok biyolojik dönüsüm süreci yer alir. Bitki köklerinin de karistigi bu karmasik dönüsümlerin yer aldigi akvaryum kumunda dengelerin tam anlamiyla kurulmasi 6 ay ile 1 yil arasi bir zaman alabilir.

Nitrit konsantrasyonu; biyolojik dengenin bir göstergesi
Yeni kurulmus bir akvaryumda çok az sayida bakteri oldugu için biyolojik dönüsümler baslangiçta çok yavas olur. Özellikle dengenin henüz kurulmamis oldugu bu kritik devrede akvaryum testleriyle suyun amonyak, nitrit ve nitrat degerlerini ölçmek yerinde olacaktir. Biyolojik dönüsüm zincirinin kurulup kurulmadigini anlamak için ölçülebilecek pratik bir indikatör (gösterge) sudaki nitrit konsantrasyonudur. Yeni kurulmus bir akvaryumda ilk önce nitrit bir noktaya kadar artar, sonra nitriti nitrata dönüstüren nitrobacter bakterilerinin sayisi yeterli bir düzeye ulastigi zaman düsmeye baslar; bir süre sonra da hemen hemen sifira iner.

Kaynak: Tunç Ali Kütükçüoglu

Fotosentez
Bitkiler, günes enerjisinin yardimiyla birtakim inorganik bilesikler ve mineralleri ham madde olarak kullanip ihtiyaç duyduklarinda kendileri için enerji kaynagi görevini yapacak glikoz, üzüm sekeri gibi organik bilesikleri sentezlerler. Böylece günes enerjisini bu organik bilesikler içinde depolamis olurlar. Bu arada karbondioksitteki karbonu (C) kullanip suya oksijen verirler. Bitkilerin günes enerjisini kullanarak gerçeklestirdikleri bu biyolojik dönüsüme fotosentez (asimilasyon) denir.

Bitkiler fotosentezle solunumda kullandiklarindan daha çok oksijen üretirler
Gündüzleri (ya da ışık açik oldugu sürece) fotosentez yapan bitkiler, besin maddelerinde depolanmis enerjiyi açiga çikarabilmek için balıklar ve aerobik bakteriler gibi hem gece hem gündüz oksijenli solunum yaparlar. Solunumda fotosentezin tersine oksijen kullanilir ve karbondioksit açiga verilir. Normal sartlar altinda akvaryum bitkilerinin fotosentezle suya verdikleri oksijen, kullandiklarindan çok daha fazladir. Bu yüzden bitkiler akvaryumda önemli bir oksijen kaynagidirlar.
Geceleri balıkların çogu (nokturnal -gece aktif- türler hariç) uyur veya haraketsiz kalirlar ve daha az oksijen tüketirler. Bu yüzden bitkilerin geceleri oksijen üretmemeleri bir sakinca yaratmaz.

Bitkilerin besinlerini sentezleyebilmeleri için sudaki karbondioksite (CO2) ihtiyaçlari vardir
Bitkilerin yeterince hizli fotosentez yapabilmesi için gerekli besin maddeleri ve minerallerin yaninda suda yeterince karbondioksit de olmalidir. Sudaki karbondioksit konsantrasyonu düsükse fotosentez, dolayisiyla oksijen üretimi de yavas olacaktir. Bir akvaryumdaki en önemli dogal karbondioksit kaynaklari aerobik bakterilerin ve balıkların solunumlari sonucu açiga çikan karbondioksittir. Özellikle bitkilerinin iyi gelismesini isteyenler için gelistirilmis, suya karbondioksit veren sistemler gelistirilmistir.

Akvaryumdaki canlilar disinda ışık ve su dolaşımı, karbondioksit-oksijen dengesini etkileyen iki önemli fiziksel unsurdur:

ışığın etkisi:
Bitkilerin özellikle hizli büyüyen bazi türlerini yasatmak bir bakima balıklardan daha zordur. Çogu yetiskin balık, bir, hatta iki hafta açliga dayanabilir. Bitkiler ise ihtiyaç duyduklari çesitli besin maddeleri ve minerallerden herhangi birinin dahi eksikliginde hemen bozulup çürümeye baslarlar. ışık ne kadar güçlüyse fotosentez o kadar hizli olur; dolayisiyla sudaki besin maddeleri de o derece hizla tükenir. ışıklandirmasi çok güçlü akvaryumlara bu yüzden daha sik bitki gübresi ve hatta karbondioksit eklemek gerekir. Çünkü güçlü ışıklandirmali ve bol bitkili bir akvaryumda balık ve bakterilerin açiga çikarttiklari karbondioksit çogu zaman bitkiler için yeterli olmayacaktir. Daha dogal bir çözüm ise ışığı biraz daha zayif ayarlayip, balık ve bakterilerin karbondioksit üretimiyle bitkilerin tüketimi arasindaki dengeyi kurmaktir.

Akvaryumdaki su dolaşımı (sirkülasyon) hizinin etkisi
Oksijen akvaryuma iki yolla kazandirilir:

• Havadan suya difüzyon. (Bu difüzyon su yüzeyinin hareketiyle hizlanir.)

• Bitkilerin fotosentezi.

balıklara oksijen, bitkilere karbondioksit
balıkların saglikli yasamalari için suda yeterince oksijen olmalidir. Buna karsilik bitkiler de karbondioksite gereksinim duyarlar. Unutmayalim ki sudaki karbondioksit miktari fotosentez hizini, dolayisiyla oksijen üretim hizini etkiler.Akvaryumda fazla hizli su dolaşımı
Su çok hizli havalandirilir ya da filtre edilirse bitkiler için gerekli olan karbondioksit havaya uçar. Zamanla bozulup çürüyecek bitkilerin fotosentezi, bunun sonucu olarak da ve oksijen üretimi durur. Akvaryumda çok yavas su dolaşımı
Su dolaşımı çok yavassa sicaklik, oksijen ve çesitli besin maddeleri akvaryumun her kösesine esit dagilamayacaktir. Bu da hem balık hem de bitki sagligini olumsuz etkileyecektir. Dozaj sorunu gözünüzü korkutmasin!
Verilen bilgilerden anlasilacagi gibi, ışık siddeti kadar su dolaşımınin da dozunu ayarlayabilmek akvaryumun biyolojik dengesi için önem tasir. Yanliz bu ayrintilar gözünüzü korkutmasin. Uygun ışıklandirma ve filtrasyon çok hassas ayarlari gerektirmez. Biraz tecrübe, okuma ve gözlemle bu zorluklarin üstesinden gelebilirsiniz.

Akvaryumda uygun hizda su dolaşımı
Su uygun bir hizda filtre edilirse suda yeterli karbondioksit ve oksijen bulunacagindan hem bitkiler, hem de balıklar saglikla yasayabilecektir. Burada akvaryumdaki balık ve bitki miktarlarinin dengesi de önemlidir.